Debaty sejmoweXIX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie dopuszczalności badań za pomocą poligrafu osób pozostających w stosunku pracy

   Odpowiadając na interpelację pana posła Jerzego Jaskierni w sprawie dopuszczalności badań poligraficznych wobec osób pozostających w stosunku pracy, przysłaną przy piśmie nr SPS-0202-1048/98 z dnia 27 października 1998 r., uprzejmie informuję, co następuje.    1. Z uwagi na treść interpelacji niniejsze stanowisko odnosi się przede wszystkim do kwestii doboru kandydatów na stanowiska funkcjonariuszy Inspekcji Celnej. Służba ta, powołana na podstawie ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. o Inspekcji Celnej (DzU nr 71, poz. 449 i z 1998 r. nr 137, poz. 886), uprawniona jest do prowadzenia postępowań kontrolnych, postępowań przygotowawczych, a także do podejmowania czynności operacyjno-rozpoznawczych w określonym ustawowo zakresie. Wymienione kompetencje, nade wszystko zaś w sferze działań operacyjno-rozpoznawczych, mogą prowadzić do ingerencji w sferę praw i wolności obywatelskich. Z tego powodu funkcjonariusze Inspekcji Celnej powinni wyróżniać się takimi cechami charakteru i osobowości, które w możliwie największym stopniu gwarantowałyby odpowiednie postępowanie przy wykonywaniu zadań. Specyfika służby w Inspekcji Celnej wymaga od kandydatów na jej funkcjonariuszy wysokich kompetencji, nienagannej postawy moralnej, uczciwości i lojalności wobec państwa polskiego. Potrzeba jak najstaranniejszego doboru właściwych kadr mających realizować podstawowe zadania Inspekcji Celnej nie powinna zatem budzić wątpliwości.    2. Badania z użyciem poligrafu są w GIC częścią cyklu testów i badań psychofizjologicznych związanych z powołaniem niektórych pracowników Inspekcji Celnej na jej funkcjonariuszy. Są całkowicie dobrowolne, wymagają wyrażenia pisemnej zgody, a odmowa uczestnictwa w nich nie pociąga za sobą żadnych konsekwencji służbowych. Nie wpływa również w żaden negatywny sposób na dalszą pracę w Inspekcji Celnej. GIC nie jest jedyną instytucją, w której przy doborze kadr stosuje się poligraf - badania takie są przeprowadzane w Straży Granicznej i Urzędzie Ochrony Państwa.    Obecnie Inspekcja Celna składa się z funkcjonariuszy wykonujących zadania wymagające specjalnych uprawnień oraz z pracowników realizujących inne czynności, np. analityczne, obsługowe, którzy mają typowe uprawnienia pracowników urzędów państwowych.    Przeprowadzane badania psychologiczne i poligraficzne kandydatów pozwolą przynajmniej częściowo eliminować lub nie dopuścić do służby osób niezrównoważonych psychicznie, gwałtownych, nieodpornych na stres lub zagrożenie. Celem takich badań jest także zminimalizowanie niebezpieczeństwa przenikania w szeregi funkcjonariuszy Inspekcji Celnej ludzi związanych ze środowiskiem przestępczym lub zagrożonych ewentualnym szantażem.    Kandydatami na funkcjonariuszy są osoby, które:    1) przed 1 stycznia 1998 r. (a więc przed utworzeniem Generalnego Inspektoratu Celnego) były zatrudnione w Departamencie Generalnego Inspektoratu Celnego Głównego Urzędu Ceł i w trybie art. 44 ust. 1 ustawy o Inspekcji Celnej stały się pracownikami GIC,    2) nie będąc osobami wymienionymi w pkt. 1, podjęły pracę w GIC po dniu 31 grudnia 1997 r.,    3) starają się o podjęcie pracy w Inspekcji Celnej z zamiarem uzyskania statusu funkcjonariusza.    Należy zauważyć, że w ramach procedury doboru kandydatów na stanowiska funkcjonariuszy generalny inspektor celny ma prawo dokonywać wszechstronnej ich oceny wszelkimi legalnymi metodami. Art. 31 ust. 1 ustawy o Inspekcji Celnej określa jedynie warunki konieczne, które musi spełniać osoba kandydująca na stanowisko funkcjonariusza. Pragnę podkreślić, że sprawa doboru pracowników pozostaje w sferze władzy dyskrecjonalnej pracodawcy, w tym wypadku generalnego inspektora celnego. Dobór pracowników może być uzależniony od dokonania oceny kandydatów z punktu widzenia posiadania przez nich określonych predyspozycji.    Ponadto należy mieć na uwadze, że w przypadku przestrzegania zasady uzyskiwania zgody osoby kandydującej na stanowisko funkcjonariusza Inspekcji Celnej na poddanie się badaniu poligraficznemu w toku postępowania kwalifikacyjnego - nie znajdowałby uzasadnienia zarzut naruszenia przepisu art. 111 Kodeksu pracy, który zobowiązuje pracodawcę do szanowania godności i innych dóbr osobistych pracownika. Niepowołanie określonej osoby na stanowisko funkcjonariusza nie pociąga za sobą żadnych konsekwencji zarówno służbowych, jak i w sferze dotychczasowego stosunku pracy.    3. Postawiona w interpelacji teza o konieczności dokonania wobec pracowników Inspekcji Celnej tzw. wypowiedzenia zmieniającego jest nieuzasadniona. Proponowanie pracownikom Inspekcji Celnej, ażeby poddali się dobrowolnym badaniom poligraficznym w procesie doboru na zupełnie inne stanowisko niż dotychczas zajmują nie oznacza zmiany ich dotychczasowych warunków pracy, nie ogranicza praw ani nie nakłada dodatkowych obowiązków w ramach istniejącego stosunku pracy.    4. Informuję, że interwencja w sprawie stosowania poligrafu w procedurze doboru kandydatów na funkcjonariuszy Inspekcji Celnej była podjęta przez przedstawicieli związków zawodowych tej inspekcji w sierpniu 1998 r. Zgłoszono wówczas zastrzeżenia co do podstawy prawnej badania poligraficznego. Minister finansów nie dopatrzył się uchybień prawnych w tym zakresie, o czym poinformował ww. związki zawodowe w piśmie z dnia 10 września 1998 r.    Minister    Leszek Balcerowicz    Warszawa, dnia 23 listopada 1998 r.